Zainteresowanie problemem agresji wzrasta, szczególnie media ten problem traktują często jako sensację. Dlatego też nauczyciele reagują z większą wrażliwością na agresywne zachowania u dzieci.
Co oznacza pojęcie "agresja w przedszkolu"? To nic innego jak: kłótnie, sprzeczki, przezwiska, obraźliwe słowa, ciągnięcie za włosy, prowokacja, popychanie, bicie szczypanie, gryzienie, kopanie, zabieranie i niszczenie zabawek, wyśmiewanie, drwienie, dokuczanie. Agresja to również brak przyzwolenia na przyłączenie się do zabawy, wykluczenie kogoś z rozmowy, zabawy, zemsta, groźba, dręczenie, onieśmielanie.
Agresja bez przyczyny, z czystej złośliwości nie istnieje. Dziecko broni się, aby było jak najmniej ograniczone w swoim działaniu, broni się przed atakiem, broni przedmiotów i terytorium, broni pomysłów na zabawy i swoich planów, chce doświadczać i być samodzielne. Jest to naturalna potrzeba badania świata, potrzeba ruchu i ciekawości. W przypadku agresywnego zachowania mamy do czynienia ze zwróceniem na siebie uwagi.
Z modelami agresywnego zachowania spotykają się dzieci w grupach rówieśniczych, dostarczają ich także – niestety środki masowego przekazu szczególnie film, bajki oraz gry komputerowe. Sceny bójek, walk, brutalnego zachowania, czasem wręcz bezwzględnego okrucieństwa pozostawiają w dziecięcej psychice trwałe ślady. Brak doświadczeń i umiejętności dokonania własnej oceny postępowania takich bohaterów powoduje, iż często budzą oni podziw. Dziecko chcąc identyfikować się z nimi – przejmuje ich sposób zachowania.
Agresywne zachowanie może spełniać funkcję narzędzia umożliwiającego dziecku osiągnięcie zamierzonego celu. Stosuje więc metodę wymuszania i gróźb, a uleganie takim zachowaniom przyczynia się do wytworzenia stałej strategii postępowania. Dziecko bardzo szybko wyczuwa, iż jego histerie i groźby powodują zmianę postępowania rodziców i konsekwentnie to wykorzystuje następnie dalsze nasilenie stresu.
Nie ma niestety „złotego środka”, aby zaradzić takim zachowaniom. Można natomiast zastosować środki pomocnicze, służące pozbywaniu się wielkiej narastającej złości, które są wcześniej poznane i zaakceptowane przez dziecko.
Oto kilka akceptowanych społecznie form pozbywania się, odreagowywania złości znanych dzieciom, zanim złość je ogarnie:
- skrzynia złości lub pudełko z gazetami, które można gnieść do woli,
- malowanie, bazgranie farbami na dużych arkuszach papieru,
- "ludzik złości" - skarpeta z namalowaną twarzą, do której można włożyć rękę i powiedzieć jej
o swoim zdenerwowaniu,
- dziurawienia kartki długopisem, piórem,
- przypięcie do koszulki sylwety szczerzącego zęby psa, który ma sygnalizować „uwaga, będę
gryzł, trzymajcie się z daleka”.
Agresja jest potrzebna do życia, a przede wszystkim do współżycia z innymi. Zdolność do zachowań agresywnych jest podstawą do uczenia się rywalizacji, obrony swoich praw i racji, walki w imię swoich przekonań – bez poczucia winy i wyrzutów sumienia.
Musimy zdać sobie sprawę z faktu, że człowiek, który w dzieciństwie nie nauczył się posługiwania swoją agresją: będzie miał bardzo wiele trudności w dorosłym życiu.
Z powodu nie radzenia sobie z własną i cudzą agresją może wycofać się na margines życia społecznego. Bez agresji nikt nie potrafiłby w sposób trwały zwracać uwagi na swoje potrzeby, które nie byłyby wtedy zaspokajane.
Proponujemy kilka zabaw, które pomogą zwalczyć agresję wśród dzieci:
MALOWANIE UCZUĆ
Do przeprowadzenia tego ćwiczenia potrzebny będzie papier, a także mazaki lub farby plakatowe.
Dziecko maluje uczucia, które go ogarniają, gdy traci ono panowanie nad sobą: wściekłość, zdenerwowanie, strach, bezradność - w zależności od osobowości, sytuacji i nastroju. Jeśli dziecko chce wyjaśnia swój obrazek w pierwszej osobie liczby pojedynczej; odniesienie przedstawionych uczuć do własnej osoby powinno być tutaj bardzo wyraźne.
W drugiej rundzie można wypróbować, w jaki sposób ten obrazek uczuć można by było zmienić na bardziej pozytywny - poprzez zamalowanie, dodanie innych kolorów lub kształtów itp. Trzeba spróbować na przykład z „agresji” zrobić „przyjaźń”, ze „strachu”-„pewność siebie” itd. Zwracamy uwagę na to, czy malowanie swoich uczuć sprawia dziecku trudność, czy też raczej przychodzi mu to z łatwością.
AGRESJA NA OBRAZKU
Dziecko wyszukuje w starych czasopismach i gazetach, a następnie wycina kilka zdjęć, które według niego wyrażają agresję. Potem dziecko wraz z rodzicem przygląda się fotografiom. Na temat niektórych możemy porozmawiać z dzieckiem. Należy omówić każde zdjęcie zatytuowane przez dziecko „agresja”. Sprawdzamy, czy występują jakieś treści, kolory, kształty, techniki przedstawienia motywów, które wybierane były szczególnie często, to znaczy, że kojarzone są z agresją. Czy dziecko wybrało bardzo podobne do siebie obrazki?
DZIELENIE SIĘ ZŁOŚCIĄ
Dzieci, które nie potrafią się porozumieć i bardzo łatwo wikłają się w kłótnie, malują wspólnie „ obrazek wściekłości”. W tym celu siadają naprzeciwko siebie, pomiędzy nimi leży kartka papieru. W milczeniu, zmieniając się jedno, raz drugie zaczynają rysować: linia po linii, kreska po kresce, punkt po punkcie. Próbują przy tym wyrazić wszystkie te uczucia, które żywią do siebie nawzajem. Czasem w zbliżeniu się do siebie pomaga już wspólna praca. W każdym przypadku uczestnicy powinni mieć możliwość , by na zakończenie porozmawiać ze sobą, co przeżywali w trakcie malowania razem z właściwie nie lubianym partnerem?
Opracowały: Monika Gerlich
Marzena Chudek
WYKORZYSTANA LITERATURA:
Fuchs Birgit: Zabawy na rozwiązywanie konfliktów i napięć w grupie.
Portmann Rosemarie: Gry i zabawy przeciwko agresji.
Gabriele Hang-Schnabel, Agresja w przedszkolu.
AGRESJA WŚRÓD DZIECI JAK SOBIE Z NIĄ RADZIĆ?
